NINI bakatupur hudah di padu, gagarutuk ha bunyi bagawian. Mun rahat mailan kaini, sarajin kutukui ka padu, kada mandangani kada, aku baparak banarai. Saban hari matan jam dua malam bamula hudah. Nini mambasuh baras, imbahnya mamarah nyiur, santannya gasan dibuat rahat bamasak. Lilikatan santannya dilainakan, hanyar dijarang hampai jadi bula-bula santan, gasan dikubuiakan ka nasi rahat handak mamundut sabaluman disumap. Imbahnya nini maharu sambal lumbuk dikambuh lawan gula habang baraut wan kacang gasan sambalnya. Hanyar marihiti daun gasan pupundutnya. Kaina pundut nang hudah masak diatar sapalih ka wawarung Acil Itah di subalah rumah, sapalih gasan kudagangakan di sakulahan. Aku hapal hudah gawian niniku.

Imbah manukui nini ka padu. Aku duduk maitihi, di mana ku handak ai. Imbahnya aku guring pulang. Hampai urang maayat handak basubuh hanyar bangun. Sarajin imbah aku bangun, gawian nini tuntung hudah. Pundut nang gasan kubawa ka sakulahan dilainakan sapuluh buting. Imbahnya hanyar nini maatar ka wawarung Acil Itah. Wawaarung Acil Itah matan imbah urang basubuh hudah buka. Bubuhan nang handak ka hutan babaya buka ha ka wawarung hudah nginuman. Bilang kada kawa lambat maatar pundut mun handak lakas habis andahan.

Kada banyak kada nang diulahi nini, palingan ampat puluh buting sahari. Tagal, subuh ini ti, rahat aku bajinguk ka padu, daun bubungkus pundut masih batuyuk, kadada nang babungkusnya lagi. Nasinya pina parak dingin, pancinya babukaan kada baasap lagi. Nini kipuh bacacari.

“Luh, ada maliat biskum halus paandakan sisimat Nini ah?”

Nini cangang ka muhaku, kucangangi ai jua. Aku baduduk di babangku halus parak tuyukan daun nang hudah barihit. Tuut kudiriakan sakira nyaman babungkun lawan tapih nang asalnya kutilasanakan. Asa rawan hati imbah maliat muha nini tadi, takariput banar dahi, pipi sidin kiping, mata sasain karuh wan pina bakaurus pada sarajin. Aku maras maliat.

Sambil mandam ku sangkutakan dagu ka tuut. Asa dingin ari jadi sasain pisit jua aku babungkun. Ari dingin kaini tahan kada kadinginan. Aku maliatakan nini kurikih-kurikih di wadah bakas sabun wings mancari sisimat bakas sisa tadahulu. Ada ai tadapat tagal handap-handap, kada kawa dicucukakan. Imbahnya nini maambil kakarakik bakas nang kada tapakai lagi. Kakarikis mangikis pinggir bilahnya tu ti, handak baulah sisimat pinanya. Imbahnya kutakuni.

“Kada jabuk lah itu Ni mun diulah sisimat?”

Aku gair mun jabuk kalu patah rahat dicucukakan, tacucuk jarigi kaina.

“Biar ha sajabuk-jabuknya Luh ai dari pada kada tadagangakan pundut Nini. Ikam tahu ai kalu Luh? Sisimat ni halus haja bandanya. Tagal tapakai banar, nang nyata hulu gasan mancucuk daun baulah pundut, gasan mancucuk daun mamais iwak, gasan mancucuk daun nasi tungkus nang masih mamakai daun pisang, gasan lalampar, wadai susunduk lawang wan banyak ai lagi. Pina kada tapi taiyaakan mun ada. Tagal, mun kadada kaini nah, Nini kada kawa manungkusi pundut. Damintu jua kita ni, hidup kita nih bahanu ada nang kada tapi taiyaan tagal amun kadada balalu ha asa kahilangan.”

Hanyar ini aku mandangar nini bapandir banar. Aku tahu ai pada nini ni sambil bapapadah. Kusahuti pandiran sidin bagamat.

“Inggih Ni ai, tagal kawa ai Ni ai sisimat tu diganti lawan ciklikan haja.”

“Nini kada handak, biar ha kaya urang bahari haja. Anak ciklikan nintu halus banar. Kalu rahat mambuka tabuat ka dalam pundutnya, tataguk urang labar am, lawan nang matannya ti Nini kada bisa manciklikakan Luh ai.”

Nini lihum imbah baucap tu ti. Aku lihum jua. Nini kada handak maubah, nang kaya urang bahari haja. Tagal aku ni musti bararasa, ajin nintu manyuruh aku mandangani manciklikakan. Aku taungut, imbahnya balukup di tuutku nang kuragap.

Kucagatakan muhaku mancangangi nini baasa. Kuitihi babanar, hampai ka hati pandiran nini tadi. Sing lawasan hudah, bilang batatahunan kada suah aku maitihi banar kaini. Tahun ini aku 15 tahun. Aku kada suah mandangani nini bagawian, nang kugawi sabuting haja, mandagangakan nasi pundut ka sakulahan matan aku SD. Hampai ini, nini kada suah jua manyuruh kami badua baading bagawian. Samuaan digawi nini saurang.

Kada karasaan lilih banyu mataku, kaingatan nini bausaha gasan maungkusi kami, kurang guring saban malam, dingin kada dirasaakan lagi, masuk angin bilang hudahnya.

“Daripada kada tadagangakan pundut Nini.”

Pandangarku nintu haja barait di talinga, artinya nini kada kawa mun kada badagang, kadada gasan ilanja kami hari ini. Kusapui banyu mataku anggaran kada katahuan aku manangis. Aku kaingatan Hairil, aku ada maliat inya marian kiting-kiting maingkuti biskum halus wan cangkul. Inya bapadah handak mancari cacing gasan umpan banjur. Kada salah lagi, Hairil nang maagahi sisimat nini dalam biskum halus.

Aku badadas barangkat, aku musti manggarak Hairil. Kulingkup kalambunya, kugutak-gutak awaknya kada sing bangunan. Kunyaringi manggarak.

“Bangun Ril, Bangun! Di mana ikam maandak sisimat Nini?”

“Hah?” Hairil sambil bakintip manyahuti.

“Bangun am! bubujur manyahuti! Tu nah Nini kahilangan sisimat! Kada kawa mambungkus pundut, cucucuknya kadada!” Kugunjah awaknya, disimbahnya tanganku sambil baucap.

“Hah!” langsung cagat matanya, inya badadas babangun.

“Anu, biskumnya ulun ambil gasan wadah cacing, sisimatnya mana yu?” Hairil bagaru kapala sambil maingatakan.

“Napa jadi batakun?. Han kalu ikam ni, kam mambuang ah?!” Kutunjul kapalanya.

“Kada baistilah mambuang, ulun cicir di pinggir galangan ampah ka balambika, nang ulun tabuk rahat mancari cacing. Ulun kada tahu pada nintu sisimat ampun nini.”

“Tatap ai mambuang ngarannya!” Aku manyahuti, bilang karikutan gigi manahani sarik.

Adingku ni kada kawa mamikirakan inya, sisimat paninian hari-hari tapakai. Nini bahalat ari maulah tunggal dikitan marga taruik gawiannya. Sarajin imbah disasap matan palapah nyiur, hanyar disisit daun nyiurnya hampai barasih, imbahnya hanyar ditataki bakincung anggaran curing.

Marian Nini pina kada taliat baulah nang hanyar. Damhati nini sisa tadahulu ada haja lagi. Dapatnya si Hairil labar am lucung.

Kusariki bahimat adingku imbah kugarak. Kusambati macam-macam kalakuan inya. Ganal hudah masih haja kada tahu diarti, kadada jua maras lawan nini. Imbah inya diranakakan, kuitan kami matian badudua, nini pang nang manggaduh kami. Nini badagang pundut bilang bauumuran, marga nintu haja kabisaan. Nintu dikisahakan nini panambaian aku batawar mandagangakan pundut ka sakulahan. Adingku mandam imbah mandangarakan. Aku masih garigitan lawan inya.

“Ikam ni liwar, urang ti batakun hulu, jangan sabubuangnya!” kubihau inya.

“Urang tu liati hulu isinya napa, tapakai ah kada ah, ikam hari ini kada usah basangu sakulah, tu Nini kada ulihan duit hari ini marga ikam ni pang mambuang sisimat!.” Kutiwas banar inya.

Hairil matup, imbahnya barangkat pada paguringan. Kusasahi inya hampai ka padu, palingau-palingau kapalanya, bulingas-bulingas matanya. Damhatiku sarik lawan aku inya mancarii parang. Sakalinya imbah tatamu parangnya inya basiap handak turun pada rumah rahat ari kadap, kada aawahan siang jadi tapaksa ai kutakuni.

“Handak ka mana ikam Ril?”

Bakancahung hudah aku tatap kada disahutinya. Inya badadas turun jalan lawang padu. Imbahnya kuliatakan inya langlam di kadap.

Aku babulik mandatangi nini. Nini mancucuki pundut sambil gitir-gitir maiindaakan anggaran kada patah. Tagal tatap ai patah sisimatnya marga jabuk. Angkuh tacagal nini satumat imbah patah tarus, imbahnya baucap.

“Luh, mun dudi Nini kadada lagi ikam bisa ai kalu baulah pundut ni?”

Aku kada sawat manyahuti. Nini baucap pulang.

“Kalu ai ikam balum tamat lagi sakulah Nini hudah kadada lagi. Ikam saban hari maliat Nini baulah pundut. Nini bahari kaya ikam ni saban hari maliat Uma jadi bisa jua maulah.”

“Jangan bapandir kaitu Ni”

Kusahuti nini, imbahnya bagarunum saurang dalam hati, napa jadi nini bapandir kaitu, aku kada handak mun nini mati. Nini mamaraki aku, mamusuti kapalaku. Aku bakintip sambil batunduk. Kada lawas ada suara gagarutuk handak mambuka lawang padu matan luar.

“Ni, Ni, bukai lawang Ni!”

Hairil bakiau, nini nang dikiau tagal aku nang badiri mambukai lawang. Babaya masuk, inya kada marawa aku. Inya bajalan mandatangi nini, imbahnya manjurung bilah lidi nang hudah basasap daun nyiurnya.

“Ini hudah barasih Ni ai, manataki haja lagi.”

Hairil handak bajauh tagal nini baucap.

“Kayapa ikam manatak palapah nyiurnya Cu? Padahal di sasala batang nyiur ada kakait ampun Nini tagal kada maliat kalu ikam. Banaik lah ti? Baik jua kada gugur han, tinggi-tinggi hudah nyiurnya.”

Nini ni jauh nang sarik, nang ada mahatiakan kalu Hairil gugur.

“Kada tinggi banar Ni ai, banaik sadikit haja ulun. Tagal kadap banarai, kada tapi maliat jadi kada ulun tatak palapahnya, ulun sasap sadikit haja.”

Nini lihum maliat Hairil.

“Tarima kasih Cu lah” jar nini.

“Inggih Ni, sama-sama”

Hairil manyahuti sambil cagang ka muhaku. Imbahnya inya bajauh pada kami. Kada banyak pandir, bilah lidinya kutataki saukuran kaya sarajin sisimat nini. Nini badadas manungkusi pundut. Babaya timbul matahari, sumapan pundut hudah batanggar di api. Aku disuruh nini ka wawarung Acil Itah mamadahakan pada hari ini talandung maatar pundut. Sakira Acil Itah kada baasanan.

Hari ini kalandungan aku sakulah marga mahadangi pundut masak. Tagal kada papa ai sakali sahapa kalandungan mun dibandingkan lawan palajaran imbah kahilangan sisimat. Aku bajanji hudah dalam hati. Matan isuk aku pacang mandangani nini baulah pundut. Hairil kusuruh jadi tukang ulah sisimatnya sakira gawian tabagi. Anggaran nini kada saurangan lagi bagawian.@

9  Maret 2026