Suwahkah kita batakun wayah lagi hahalusan bahari
cagar jadi nangapa kita mun hudah ganal kaina?
Suwahkan kita batakun wan awak kita saurang
pacangan nang kaya apa hidup kita mun hudah tuha kaina?
Suwahkah kita batakun, suwahkah?
Inggih bisa haja, tagal kita ni kada suwah kawa
maatirat saurang nang kaya apa jalan hidup kita kaina.
Inggih bujur haja, tagal kita ni kada hingkat
mangarawatah saurang antah kaina cagar jadi naga
atawa sahibar jadi hulat bulu haja.
Kita manusia ni sahibar kawa baihtiar haja,
lamun nang salabihnya nangitu urusan Nang di Sana.
Kita ni sahibar nang kaya bubuhan paigalan haja
balinggang-lingguk batandik musti bajajak di babun
sampaya nyaman dijanaki urang.
* * *
MALAM nangitu, bangsa pukul satangah satu, kampung Sungai Asam batumat pina sihai. Bulan nang tawasnya tatinggal kaya sumangka sabalah hanyar haja mancungul di langit. Sahibar batampai muha. Cahayanya pina salau-salau mahindau tanah nang paguni pina kakacapan. Bapupuluh bigi bintang pina mulai umpat baungkai jua. Kilip-kilip karancilangan angkuh timbul-tinggalam di sasala rakun nang bahanyut dibawa angin. Umai, pina liar nang kaya bigi mata katutupi rahatan sarik limbah diudaki kakanakan. Dimapa ha lagi, malam nangini asa sasain mambari garigitan.
Matan di balukar subarang batang banyu, nang kaya urang batuhui, angin bunyi haut mamparapas batiup ampah ka laut. Rapun nyiur pina gariang-gariut ditampur angin. Daun rumbia balinggang-lingguk, pina karawai-karawai nang kaya jariji urang lagi baigalan. Daun paring karisik-karisik basampuk balukuk. Ari paguni baribisan. Hawa liwar dingin, mandisap asa mancucuk-cucuk lacit ka tutulang balikat. Napang tih, matan urang bulikan di langgar limbah sumbahyang isa tadi hujan mandasau sing labatan. Maampat jam labih tangkujuh mangalumbuni Sungai Asam, kampung halus di hulu Kintap, di unjut Tanah Laut nangini. Wayahitu ti, di langit kadada kaliatan rakun sagumpal-gumpal lagi. Mangadap saalaman. Mahirang sabukuan. Kadada lagi urang nang hakun bakaluar pada rumah. Sintrup sabarataan. Salimput gabang sasain pisit. Karuh mandangkur. Awak balingkunan, mambulat nang kaya tanggiling kakanyangan. Nang handak bakamih, nang parutnya hudah asa malilit kahandakan bahira, tapaksa dalas batajuk matan di muhara lawang atawa sakalian batakai di pajijipan.
Tagal, di rumah halui nang pantar lampau nangitu lain pada nang lain.
Batangahmalaman nangitu Alan hudah basisiap handak tulak maninggalakan anak-bininya. Liwar bahati-hati, sambil bakujingkit tunggal ikitan inya balingkang ampah ka watun. Siti, nang bini, bagamat jua maumpati di balakang. Badudua takutan kalu pina anaknya tabangun. Napalagi mun si Rahman nang tabangun, musti ngalih urusannya kaina. Liwar ngalih dibisai. Lamun inya hudah tamulai maraju bisa basisigan lacit ka baisukan.
Wayah di watun, nang kaya rajin saban kalian inya handak tulak bagawi, Alan kadapati banyak bunyi. Damintu jua Siti. Badudua asing-asingnya bapandir lawan basa hati. Asing-asingnya maatirat saurang, maruhui buhul pamandiran nang kada musti diucapakan. Nang kaya urang bisu, hinip badudua. Malam sunyi-suung. Cuali bunyi jangkrik nang karirikan basasahutan di barumahan, bahanu ada jua sakali sabakas tadangar matan di kartak ganal bunyi mutur atawa sapida mutur nang lalu. Haut mamparapas nang kaya dihamputakan. Matan jauh di hilir kampung, tadangar bunyi salak hadupan nang mailun landang mambari takutan. Antah bujur antah kada, jar urang ada iblis atawa sabangsa hantu nang diliatnya. Bahu Siti bagidik. Asa cagat buritundunnya. Alan manyurung tangan, nang bini manyambut lawan ciuman di balukuk tangan kanannya.
“Hati-hati, Ka‘lah,” jar Siti maingati nang laki.
Alan kada manjawab. Dagunya haja nang bauntuk maiyaakan. Limbah nitu inya langsung balingkang tuju ka kartak—kartak halus di kampungnya nang baluman baaspal. Pina racap lingkangannya. Lacit di kartak, inya baliuk ampah ka kanan cagar manukui kakawalannya nang kikira hudah lawas mahadangi inya di halaman rumah Tuhalus. Di situ ti, di halaman nang sadang ligarnya nangitu, hudah barandak anam buah sapida mutur “antik” nang hudah siap ditunggang. Cuali ampun Tuhalus saurang, di situ ada jua sapida mutur Anang, Manto, Muslih, Rusli, tamasuk Honda Supra-X hirangnya Alan nang hudah satangah tuuh lantaran wayah ditukarinya dahulu dasar hudah satangah pakai jua. Suk muka wan buritannya gin hudah batangkir kaduduanya. Nang kaya itu jua sapida mutur kakawalannya nang lain, batangkir jua sampaya nahap gasan babawaan barat.
Di atas lapak samunyaan sapida mutur nangitu, damintu jua di kiwa-kanannya, hudah hibak lawan tatakan kayu ulin nang panjangnya bangsa satangah dapa hampai sadapa labih saikit (nangapang mun wayahini ti hudah liwar ngalih hanyar tatamuani balukan ulin nang panjangnya hampai dua-talu dapa, napalagi mun hampai ampat dapaan nang kaya bahari). Malam damini jua balukan ulin nangitu cagar dianjur ka kampung Pamasiran di Liang Anggang. Pacang dijual wan Haji Dirham, juragan kayu nang lacit ka wayahini hudah manalu tahun labih jadi langganan panjualan bubuhan Alan lawan kakawalannya—anam ikung paujikan kayu nang ada di kampung Sungai Asam nangini.
Limbah samunyaan sangu-manyangu wan alat-maalat nang musti dibawa hudah simpun, kada saapa tadangar bunyi galuguran masin sapida mutur bubuhannya nang baanam nangitu. Bunyi ngaung-ngaungan nang kaya urang handak balanja balalajuan di lapangan sirkuit. Di halaman Tuhalus nangitu, malam nang asalnya pina salau-salau haja balalu manarang kana cahaya lampu sapida mutur bubuhannya. Malam nang asalnya sunyi-suung kaya di kuburan, saitu-saini baubah jadi galu wan ingar-ingarnya. Kada saapa, tunggal buahan sapida mutur nangitu kaluar pada halaman rumah Tuhalus. Manto nang panambayan batulak, limbah nitu Anang, Muslih, Rusli, wan Alan manuntii di balakang. Lamun Tuhalus inya dasar baduhara badudi, maambil giliran nang pauncitan.
Malam sasain pina sihai. Ari nang tadi paguni pina marimis hudah kada taliat maambun lagi. Anam buah sapida mutur nang hibak lawan balukan kayu ulin nangitu bajurut baiiringan di kartak ganal. Halat kikira lima hampai sapuluh dapa hanyar sabuah. Kada sasalisih nang kaya urang pawai. Talu ikung burung cabak nang rahatan badadai di tangah kartak hancap bakitar, tarabang buntat baka-pinggir sahibar maliungi sapida mutur nang lalu. Limbah nangitu inya tunggal ikungan babulik pulang ka bakasnya. Batajukan pulang di tangah kartak nang kaya tadi. Akayah, nangapa kuang nang handak digiha bubuhan burung malam nangini maka pina tarangakan gulu maningau ampah ka atas. Ujar ti, bubuhan burung cabak nangini mahayal handak tarabang ka langit lantaran liwar karindangan lawan si bulan nang cahayanya sing bungasan. Tagal, paribasa urang handak maragap gunung tagal tangan kada manyampai, tapaksaai inya maharit karindangan saurangan. Karindangan nang kada bakasudahan.
Anam buah sapida mutur nangitu bunyi darudutan ngaung-ngaungan. Manto paguni di pamukaan, Tuhalus nang kaya tadi jua paling pauncitan. Lantaran bayut lawan bawaan nang kada kasandangan, tapaksaai bubuhannya nang baanam nangini satatayuhnya haja mambukahakan sapida mutur. Dikakarasi mamulas tali gas iya paguni kada hakun lancing jua. Ayuai hudah, pada bagulur ha lagi ban sapida mutur bajalan satatayuhnya nang kaya gulilingan ditunjul kakanakan.
Lawang sakiping kampung Sungai Asam hudah jauh ditinggalakan. Sasain lawas sasain lajang. Kampung nang tadi sawat ingar dapatnya bunyi masin sapida mutur bubuhannya nang baanam nangitu hudah tabulik nang kaya asal pulang. Sunyi-suung pulang. Hinip nang kaya di pakuburan pulang. Paribasanya, marga kasusunyian malam nangitu ti, sabuting daun haja nang gugur ka tanah tadangar bunyi hantap di talinga. Ubui, malam damini dasar asa mambari marma. Bujur-bujur asa mambari takutan.
* * *
LAMUNNYA labih bajam-jam duduk bacugut di atas lapak sapida mutur, samana babawaan bayut lawan ruha-ruhanya, musti pang maulah panat lawan lapah-lapahnya. Pinggang asa kajar. Awak asa ramuk sabukuan. Makanyaam, biar wayah handak tulakan tadi kadada pamandiran sahama-hama, tagal sabarataan hudah paham mun di tangah jalan kaina bubuhannya tu musti cagar singgahan. Bamandak satumat dua-tumat sahibar mambujurakan urat gulu.
Limbah lacit ka kampung Alur, sambil lihum bapair, Alan umpat jua balangsam. Nangapang tih, lamun dirikin-rikin lacit ka pahujungan tahun nangini baarti hudah manalu tahun labih inya takarubut lawan kakawalannya nang balima nangitu. Umpat jadi tukang ujik kayu. Makanyaam, lantaran hudah lawas takumpul, limbah maliat haluan sapida mutur Manto wan Anang pina balangsam balalu baliuk ampah ka halaman lasmin halus di pinggir kartak nangitu inya hudah tahu nangapa nang pacang digiha kawalnya nang badua nangitu. Alan hudah hapal jua warung nginuman macam apa nang paguni hakun babuka batangahmalaman nangini. Alan takurihing saurang. Dalam hatinya, warung nangapa lagi mun kada “warung jablai” ngarannya—ngini astilah hanyar di banua, sasambatan urang hagan wawarung di bubuncu kampung nang rancak mahilung dua-talu ikung bibinian lanji gasan malayani bubuhan lalakian nang musti lanji jua.
Tuntung manyandarakan sapida mutur, langsung haja kakawalannya nang balima nangitu masukan ka lasmin. Asing-asingnya mamilih kaandakan burit nang pina tanyaman gasan basandar sambil maurak batis. Kabalujuran malam nangitu ti takana sunyi, kadada lalakian lain nang basinggah di situ. Bubuhan supir trak nang masi paabutnya tumadakannya kadadaan jua. Tagal, Alan lain pada nang lain. Biar sunyi kadada urang lain gin pagunai inya kada hakun jua maumpati kakawalannya masuk ka lasmin nangitu. Mun sahibar handak nginum kupi atawa mangilau wadai, nang bini hudah manyangui matan di rumah tadi. Samana pulang, inya taganang jua lawan umurnya nang wayahini hudah bakupala ampat.
Alan kaganangan lawan pitua urang bahari. Lamun urang hudah baumur patang puluh tagal kalakuan paguni haja nang kaya kakanakan hanyar maurak bulu, urang nang kaya nangini kalakuannya cagar tasalajur lacit ka mati. Pitua urang bahari tu maningau lawan umur Nabi wayah sidin diangkat jadi Rasulullah. Jadi, jar hati Alan batagur saurang, sadang haja hudah bakalakuan nang kada kakaruan. Makanyaam, limbah malikit ruku, inya baliung pada kakawalannya. Baduduk manyaurangan haja di babangku panjang di subarang kartak. Di bawah rapun akasia nang jambar, asa sigar pahinakannya. Anang, Manto, Muslih, Rusli, wan Tuhalus, lantaran hudah bakawal labih manalu tahun, bubuhannya nang balima nangitu hudah liwar paham jua nang kaya apa parigal si Alan. Inya kada nang ujar paribasa urang bahari, “Ambak-ambak bakut, sakali maluncat limpua hampang.” Kada. Inya kada damintu. Alan urangnya bujur-harus haja.
“Kupi hirang lah. Panasi, tagal jangan talalu pahit,” jar Manto langsung minta disadiakan nginuman hagan mamanasi parut.
“Aku White Coffie haja,” suara Muslih wan Rusli parak taimbai.
“Aku White Coffie jua,” Tuhalus maumpati nang badua.
“Mun aku…, napa yu lah. Ih, aku nang kaya rajin haja gin,” jar Anang mamasan jua. Tagal, antah kanapakah, angkuh bunyi ngalih inya bapandir.
“Hau, di sia kadada bajual nang kaya rajin, Ka’ai,” jar bibinian si kambang warung manyahuti sambil lihum pina mambari (hi-ih, mambari maras mambari muar saku, tahi karas kada kaluar). Mandangar kiauan “Ka’ai” nang bunyi ungah, balalu cagat ja puhun gulu Anang. Si kambang warung lihum pina mambari pulang, si kumbang lapar makaam parak kasadakan marga kahihimungan. Tagal, nang ngaran tamasuk undas jua, Anang ni hudah bapangalaman malawani bibinian kidas nang kaya si kambang warung nangitu.
“Uh, nang kaya itukah, Ding? Mun damintu aku nang kaya biasa haja tu,” jar Anang pulang mambujurakan pamandiran.
“Ai, pian ni, Ka’lah. Asa locco. Nang kaya kada suwah singgah ka sia ha lagi. Mun nang kaya biasa tu maginnyaai kadada, Ka’ai. Ulun ni maap ampun haja pang lah, inya di wadah kami ni dasar kadada pang nang biasa-biasa haja. Samunyaan luar biasa, Ka’ai. Pahamai kalu pian?”
Umai, sakali pulang Anang asa kasadakan.
“Mun pian handak, Ka’ai, adaai jua apam. Tagal lain apam barabai pang.”
“Hau, imbah pang apam nangapa, Ding?” Manto umpat manyaluki.
“Hi-hi-hi, apam nang takandal, Ka’ai.”
“Apam nangapa lah ngarannya?” jar Anang pina manyingking.
“Apam ampun ulun, Ka’ai,” jar si kambang warung sasain pina balanji.
Nah, iyaam hudah. Parak batamuan, jar Anang dalam hati. Manto damintu jua. Muslih, Rusli, wan Tuhalus manarangak haja pina tanganga mandangarakan. Jipah hudah dipasang, pulut hudah ditajak. Tinggal saantum dua antum lagi musti pang cagar bingkas. Pacangan rakai iman lalakiannya.
“Nang kaya apa, Ka?” si kambang warung pina maanyaki.
“Nang kaya apa? Apam tadikah, Ding?” si Anang piragah kada paham.
“Inggih, apam ulun. Hi-hi-hi, pian ni bapiragah pulang, Ka’lah.”
Nunung, damintu ngaran kiauan si kambang warung nangitu, sambil pina kujihing-kujihing mulai bakalimpusut mamaraki Anang wan Manto. Baduduk jua inya di situ, di sasala nang badua. Dipusut-pusutnya batangpaha Anang wan Yanto bagagantian. Serrr…! Anang nang tacanggih masinnya, talakas jua gasnya bakancang. Asa ada nang cagat. Asa ada nang manungkat. Asa ada mahluk hidup nang handak mangaluar pada sarangnya. Asa nang manguliat di dalam salawar Anang. Limbah asa kada katahanan lagi, ditapuknya burit si Nunung. Pukk! Mangikik Nunung nang kaya kuda bini handak balaki.
Kada saapa jua, Manto dapat si Imai, kawal “sapaguruan” Nunung nang hanyar mangaluar pada kataraannya. Gap diragap Manto, mangikik jua si Imai. Limbah nangitu, kada sawat balanggar manit lagi, Anang wan Manto mangalunyur masuk bapadah handak umpat bakamih ka pajijipan. Nunung wan Imai kujihing-kujihing sambil balinggang-lingguk mambuntil di balakang. Tuhalus, Muslih, wan Rusli pina sasain asa kada karuan rasa. Serrr…! Tagal, lantaran ipuk pina lagi kimpus jua, tapaksaai nang batalu nangini sahibar balumu tunjuk wara. Serrr…! Matan satadian sabujurnya Rusli hudah “naik pitam” jua. Limbah asa kada katahanan lagi, inya bapadah handak umpat bakamih jua. Hancap Rusli badiri, limbah nangitu mangginjung inya balingkang. Tagal, kada dikikira, sakalinya lingkangannya baliuk kaluar ampah ka parkiran sapida mutur.
Di babangku panjang di subarang kartak, duduk bakadap di bawah rapun akasia, satadian Alan kujihing-kujihing haja manjanaki parigal kakawalannya nang balima nangitu.
Limbah Anang wan Manto hudah ginglup ka dalam lasmin, tatinggal nang batiga pina balisah kada karuan rasa. Pina kisir-kisir nang kaya sapi laki rahatan birahi. Kada saapa, Rusli diliatnya bakaluar ampah ka kaandakan sapida mutur. Limbah nangitu mahilang di padang kadap.
Sambil pikiran mahayabang, satadian jua Alan taganang lawan kisah si Masdar, kawalnya nang hudah bapupuluh tahun bagana di Jorong. Inya bagawi di Kantor Camat Batu Ampar. Lantaran saban hari bulang-bulik haja matan di Jorong ka Batu Ampar, inya tahu banar kajadian wan habar nangapa haja matan di kampung-kampung nang saban hari dilaluinya nangitu. Damintu jua kisah warung-warung jablai di hilir kampung Alur nangini, matan pamulaan batajak tunggal buahan lacit ka wayahini inya kawa mangisahakan saririncinya. Alan liwar katuju manalinga mun kawalnya ni pahin bakisah. Rami tu pang judulnya. Asa mandangarakan dadalang Rundi bakisah sambil maigalakan wayang.
Kikira pitung tahunan nang lalu, di hilir kampung Alur nangini—di padang sunyi di sasala padang halalang wan karamunting (wayahini ti hudah jadi kabun sawit sakulilingan)—suwah batajak kada kurang pada sapuluh lasmin halus-halus nang wayahini dingarani urang “warung jablai” nangitu. Asal-muasalnya sahibar dua-talu buah haja. Urang kampung paguni baranai jua. Diam parang diam lading, paribasanya. Tagal, sasar tahun sasar batambah. Sasar diliatakan sasar babanyak. Lawas-kalawasan, kaputingannya ada bapupuluh buah.
Balalu bubuhan tutuha kampung, matan di kampung Alur wan kampung Jilatan, mulai tagarak hati. Hudah lawas bubuhan urang kampung nangitu bahinip bapusut dada haja. Kada lalakian kada bibinian, pinanya kadada urang nang riginya lamun kampung nang baik nangini hudah dijadiakan gasan wadah bamaksiat—sabarataan bubuhan urang pandatang ha pulang nang ampun paulah. Sarabanya digawi. Bagagandakan, banginginuman, pamainan, samunyaan kumplit ada di situ. Saban kalian wayah lalu di parak situ, di hati bubuhan urang kampung musti timbul asa muar bakaliwaran lamun hudah tajanaki ka kiwa-kanan kartak. Napalagi mun rahatan bubuhan sambialau nangitu lagi mangaluar pada sarangnya. Lantaran basalawar sing handapan, umai sidin, batang paha mampilak apung-apungan. Gunung kambar pina manticul mambari marma, ganal-ganal nang kaya garabuk (ujar ti, ganalnya alahan pada ampun Julia Perez). Bibirnya habang nyarak, bagincu pina jandau nang kaya patuk galatik. Samana pulang, alahai, kilar matanya pina kijil mambari pilawa gasan paunjunan. Lamun wayah lihum, iya jar urang tu nang kaya jipah pilanduk hudah tabuka mahadang mangsa. Akayah, nangapa habar lamun lalakian hudah takana pulutnya. Hancur kupiah rabit!
Tagal, jar urang bahari jua, basabar tu ada batasnya. Urang bahinip kada kawa ditangguh guring. Urang baranai kada kawa ditangguh garing. Malam Ahad nangitu, kamuaran urang kampung Alur wan kampung Jilatan sasain panas mambarangat nang kaya bara api mambalubuk dalam tuyukan dadak. Kada kawa dilambui-lambui didinginakan lagi. Ayungannya, limbah hudah asa kada katahanan lagi maharit hati, malam nangitu jua bubuhan lalakian nang hudah matan limbah isa tadi bakumpul di halaman rumah Julak Badrun badarak maju ampah ka hilir kampung. Kada kurang pada talung puluh ikung nang umpat batulak. Ada nang bajalan batis, ada nang basapida mutur, ada jua nang baduhara bamutur pick-up gasan mambawa gagaman lawan jirigin baisi minyak gas. Hampai di wadah nang dituju, bubuhannya bapancai babagi tugas. Kada saapa tadangar bunyi galu.
“Bubuhan binian lanji, ayu kaluaran ikam damini jua!”
“Lakasi bakaluar pada kataraan mun kada hakun mati gusang!”
“Binahung karing, sambialau alas, lakasi kaluaran!”
“Hudah, buhannyaai, salukut haja gin hudah!”
“Hi-ih, lakasi salukut biar masuk naraka hidup-hidup!”
“Nah, kami rikin lah. Asa…, dua…, talu…!!”
Byurrr…! Minyak gas disimburakan, bapupuluh culuk dicucul, limbah nangitu balalu ditimbai ka hatap daun rumbia. Napangada, mun api hudah basampuk lawan minyak, nang kaya warik tajun ka kabun kacang. Raapp… mandirap! Api barau bakakajutan. Bangsa pukul sawalas malam nangitu, di hilir kampung Alur nangitu, langit nang asalnya kadap saitu-saini jadi liwar tarang. Ari malam bilang nang kaya siang. Bapupuluh warung jablai mandahan. Angin ribut datang bagagasutan. Api sasain baganal sasain banyarak. Cahaya habang-hirang mambubung naik ka langit. Kalalatu bandariap tarabangan. Kayu-kayu kasau nang patahan atawa paring nang tabanam tadangar bunyi kalatupan. Suara urang bakuciak minta tulung tadangar jua bunyi halulungan mambari marma.
“Tulung…, tulung…, tulung…!!!”
“Ampun…, tulungi kami…, tulungi kami…!!!”
“Tulung…, ampuni kami, ya Allah…!!!
Asa mambari maras mandangarakan. Asa mambari muar ada jua. Limbah hudah kapalipitan hanyar taganang lawan Tuhan. Asa lucu, asa mambari kasian. Bibinian-lalakian nang ada di dalam lasmin nangitu asing-asingnya kaluaran pada kataraan. Asing-asingnya manyalamatakan awak saurang. Bukahan kada karuan tampuh. Ada nang bukah sambil maragap guguling. Ada nang basalawar katuk. Ada nang batapih tikas dada. Ada nang tatinggal bacawat haja. Ada jua nang paguni batilanjang bulat wara. Tapancai sabarataan. Ada nang bukah ka padang karamunting. Ada nang bacabur ka guntung karing. Ada nang tajungkang di pinggir kartak. Ada jua nang limbah kaluar langsung tajarungkup kada tahu diurang lagi. Siup saitu-saini.
Isuk arinya, Pa Camat Jorong wan anak buahnya datang manjinguki.
Pambakal Alur, Pambakal Jilatan, wan Pambakal Jorong—talu buah kampung nang taparak—umpat mambuntil di balakang Pa Camat. Dua-talu ikung wartawan nang batugas di Tanah Laut datang jua mangarubuti. Limbah kudak sana kudak sini, batakun pulang lawan ampat-lima ikung urang kampung nang kabalajuran umpat jua bakajal di situ. Isuk arinya, habar “Panyalukutan Warung Jablai di Kampung Alur” musti cagar jadi headline di surat kabar Metro Banjar, Banjarmasin Post, atawa Radar Banjarmasin. Bapupuluh lasmin halus nang kamarian samalam paguni pina rami disinggahi urang, baisukannya hudah habis gusangan. Samunyaan hudah jadi harang atawa jadi habu. Samunyaan hudah rata lawan tanah.
Di kampung Alur, Jilatan, Jorong, Batu Ampar, lacit jua ka pasar Pelaihari, pina rami urang bagalumuk-galumuk mamandirakan. Bubuhan bibinian umpat jua kalambisikan di papancung palatar sambil basiang iwak, manyurapati lumbuk, maimpu anak, atawa sahibar bakukutuan. Damintu jua bubuhan lalakiannya. Ada nang kahimungan mahapusakan, ada nang pina dingin-dingin haja, ada jua nang pina manyayangakan (lamun nangini hudah musti pang bubuhan lalakian nang dasar katuju malanji). Tagal, antah kanapa pungkalanya, kada banyak takisah lagi kamanaan bubuhan sambialau alas wan patuk galatik nangitu bukahan. Sapalih ada nang mahabarakan hudah diangkut ka Banjarmasin, limbah nangitu cagar dibulikakan ka Doli di Surabaya. Habar nang lain mamadahakan hudah dilariakan ka Sungai Danau atawa ka Batulicin. Tagal, ujar ti pulang, ada jua nang tapaksa dirawat di Rumah Sakit Haji Boejasin di Pelaihari. Antah mana nang bujur mana nang salah, urang kadapati maurusi jua. Cakada jadi baras-banih jua, jar urang manyahuti lamun ditakuni. Limbah kikira halat saminggu-dua, habar kajadian malam nangitu hudah kada tandangar lagi jadi pamuntungan urang.
“Damintu pang kisahnya,” ujar si Masdar jua limbah tuntung mangisahakan. Tik nung kalikir pacah, itik bakunyung kada bakah. Nang ngarannya manusia ti lah, mahluk nang andaknya mahala di sasala iblis wan malaikat nangini, sakalinya kadada jara-jaranya jua. Kadada takutannya lawan taguran Tuhan. Baluman lagi ganap talu tahun limbah kajadian malam Ahad nangitu, tibak ka hulu pada pasar Jorong atawa bakahilir pada Asam-asam, ada pulang lasmin-lasmin halus kaya nang suwah disalukut di kampung Alur dahulu tunggal buahan batajak di situ. Kada lawas, kada sawat balanggar ampat-lima tahun, di hilir kampung Alur nangini bangsul pulang dua-talu buah warung jablai. Sasar lawas sasar babanyak. Nah, wayahini ti pinanya tabulik nang kaya asal pulang. Pina rami nang kaya bahari pulang.
Taganang kisah Masdar nangitu, Alan tauling saurangan. Kada hingkat inya mamikirakan nang kadamia. Absurd, jar urang Inggris tu. Tuhan Maha Bakahandak, tagal Sidin mahadang haja. Alan kada paham. Kada rasuk buku lawan ruasnya. “Iyaam,” jar Alan kada sadar lagi, “dasar waluh bajarang!”
“Hau, nangapa jar ikam ti, Lan? Waluh bajarang?”
Alan takajut. Jaka kada di padang kadap, musti pang kaliatan wirai muhanya nang kaya kada badarah lagi. Kada dikikiranya mun Rusli hudah badiri batajukan di hadapannya. Alan kada tahu lamun kawalnya nang lapas pada jipah pilanduk nangini matan satadian hudah karinyum-karinyum saurangan manjanaki kalakuannya nang kaya urang mangalilu matan di subarang kartak.
“Hi-ih, dasar waluh bajarang!” jar Alan pulang manahapi.
Rusli paguni kujihing-kujihing. Alan piragah kada tatahu.
“Umai, lawasnya buhannya ni lah?” Alan maalihakan pandir.
“Yah…, maklum haja kita. Nang kaya bakantan lagi tatamu rambai padi, nyataai bubuhannya tu bahimat mangarakah nang ada.”
“Payah banar bubuhannya ni, kawal makaam asa tulai mahadangi. Damintu pang mun hudah tahadapi nasi tambah. Dasar lah, mun kita tiring-tiring sakilasan haja, jalan ka naraka tu musti pina nyaman-nyaman mambari kapingin. Liwar pas nang kaya ujar Bang Rhoma Irama jua, jalan ka naraka tu kadada halin-halinnya. Biar babayar sing banyakan gin yatu banyak haja urang nang manggawi. Jalan ka surga makaam sing ngalihan. Liwar banyak duri-durinya.”
“Satil banar, nang kita ni pang. Iya kalu?”
“Ih, Rus, bahinip di mana ikam tadi? Kukira ikam umpat masuk angkuh umpat bakamih jua,” jar Alan manakuni Rusli.
“Bubuhannya tu pinanya kada sahibar umpat bakamih haja pang, walai. Saku sakalian umpat bahira. Makanyaam mahajan sing lawasan. Sawat dua-talu kali tadi aku mailan cakada mancungul jua muha bubuhannya tu. Jakanya tahu tadi, saurang asa handak umpat jua nah manuang lahang ka lumpang.”
“Astaghfirullaah…, naraka, naraka…!!”
Mandangar Alan tadikir, mangalikik Rusli tatawa.
Sakali nangini, dasar asa talawas pada nang masi bubuhannya maharam di padapuran lasmin halus nangitu. Parak mandua jam saku Alan wan Rusli mahadangi, yatu paguni haja bubuhannya tu pina liwar jinak bapatak di dalam. Nangapa habar, lamun kada bapatak iya tapatak. Tapatak di luang nang manyamani. Tagal, nang badua nangini kada tahu mun Muslih wan Tuhalus sabujurannya tapatak di dunia nang lain. Tapatak di dunia mimpi. Inya nang badua ni taguring di babangku panjang di dalam lasmin. Kada tahu di urang lagi. Mandangkur karuh badudua.
“Cahai, dunia, dunia. Waluh bajarang!”
“Hi-ih, nyaman jua dipical-pical.”
(basambung…)




























